Języki

Poniżej znajduje się lista języków, wraz z krótkim opisami, do których dotarcia najbardziej mi zależy, lub do których miałem okazję już się udać. Lista tych, do których już dotarłem znajduje się pod adresem HOME. Ma ona charakter otwarty, tzn sukcesywnie będę dodawał kolejne wątki. I tu słowo komentarza: Otóż w praktyce okazało się, iż taka lista musi mieć charakter otwarty i hipotetyczny, czy raczej potencjalny, tak ze względu na fakt zgodności zamiarów z możliwościami (podróże), jak i ze względów rozbieżności tego co deklarowane, z tym co rzeczywiste (liczby deklarowanych lektorów znacznie przewyższają lektorów realnie posługujących się językiem!).

OTOMI

Otomi is an Oto-Manguean language spoken by about 240,000 people in Central Mexico, especially in the states of México, Puebla, Veracruz, Hidalgo, Guanajuato, Querétaro, Tlaxcala and Michoacán.Wall

There are many different dialects of Otomi, some of which are mutually unintelligible, and each one has a different native name for the language, including: Hñähnü, Hñähño, Hñotho, Hñähü, Hñätho, Yųhų, Yųhmų, Ñųhų, Ñǫthǫ and Ñañhų. Most of these mean “speak well”. The name Otomi comes from the Nahuatl otomitl, which is thought to come from totomitl (shooter of birds).

Otomi was first written by Spanish friars after the Spanish conquered Mexico during the 16th century. The friars taught Otomi speakers to write their own language using the Latin alphabet, and several books were composed using their spelling system. The language in which they were written is known as Classical Otomi. Since then many Otomi have abandoned their language and switched to Spanish, partly due to negative stereotypes about them perpetuated by Nahuatl and Spanish speakers. Attitudes began to change in 2003, however, when Otomi gained recognition as a national language of Mexico along with 61 other indigenous languages. 

TLAHUICA

The Matlatzincan languages are a group of two closely related Oto-Manguean language of the Oto-Pamean spoken in Central Mexico. The group includes the language Matlatzinca proper spoken in the southern part of the State of Mexico. It is an subgroup. The name of the language in the language itself is pjiekak’joo.

The Matlatzincan language group consists of two mutually unintelligible languages: one called Ocuiltec or Tlahuica, the other called Matlatzinca proper. While originally one language they are now so removed that they considered separate languages both by linguists and by the speakers themselves. In 2000 Matlatzinca was spoken by around 650 persons in San Francisco Oxtotilpa, and in 2011 Ocuiltec/Tlahuica was spoken by around 100 persons in the municipality of Ocuilan de Arteaga in the villages San Juan Atzingo and Santa Lucía del Progreso.

Because of the extremely small population and the unfavourable age structure, the Matlatzincan languages are considered to be highly endangered. In the 2000 census, only 26 persons under the age of 20 were registered as speakers of Ocuiltec.

In 2001, together with 62 other languages, it was recognised as an official language of Mexico as an official language in the Mexican Federal District and the other administrative divisions in which it is spoken, and on an equal footing with Spanish.

NAHUATL

Nahuatl to grupa spokrewnionych języków i dialektów grupy etnicznej Nahuan, którzy nazywani byli także Aztekami. W tej chwili posługuje się nim około 1.7 miliona osób, z których większość żyje w centralnej części Meksyku (głównie w stanach Puebla, Guerrero, Hidalgo, Veracruz i w stanie Meksyk), ale też w Stanach Zjednoczonych, Gwatemali i Nicaragua. Wszystkie języki Nahuan pochodzą z Mezoameryki.

Językiem Nahuatl posługiwano się w centralnej części Meksyku od co najmniej 7 wieku naszej ery. Był to język Azteków, którzy dominowali na tym terenie. W czasie dominacji Azteków Nahuatl był uznawany za język prestiżowy w Mezameryce, ponieważ posługiwali się nim mieszkańcy słynnego miasta Tenochtitlan. Do zapisu Nahuatl Aztekowie używali pisma piktograficznego.  Kiedy wprowadzono alfabet łaciński język ten stał się także językiem literackim, poetyckim i administracyjnym. Powstało wiele dokumentów z 16 i 17 wieku zapisanych właśnie w Nahuatl. W wielkiej części jest to zasługa hiszpańskich księży,  którzy rozmawiali z ludnością rdzenną o ich historii i życiu, dzięki temu przekazano to, co było zapisane jedynie w piśmie piktograficznym .

Dzisiaj mówiących w Nahuatl można spotkać głownie w wiejskich regionach, a w języku można dostrzec wiele wpływów hiszpańskich. Aktualny Nahuatl już nie przypomina klasycznego języka Azteków, niemniej jednak ciągle jest on żywy i praktykowany na terenie Meksyku. Zgodnie z Konstytucją Meksyku, Nahuatl razem z innymi rdzennymi językami oraz z hiszpańskim, jest uznawany za język narodowy Meksyku. W niektórych regionach cieszy się tą samą popularnością jak język hiszpański.

Nahuatl jest językiem o skomplikowanej morfologii, który pozwala na tworzenie bardzo długich słów łączących znaczenia różnych wyrazów.

BERRICHON

Berrichon is a French dialect spoken in the French province of Berry. The word is also used as a demonym and as an adjective meaning “pertaining to Berry”.

The dialect evolved out of the langues d’oïl which evolved during the Middle Ages out of the Vulgar Latin spoken in northern Gaul. Its general use in the Berry region began to decline in the sixteenth century as the local aristocracy and bourgeoisie began to adopt standard French, leaving Berrichon as a “patois” used by the peasantry in the countryside. Subsequent developments, such as the French Revolution, which created a sense of nationalism, and the establishment of free, mandatory, primary education under the Minister of Public Instruction, Jules Ferry, which greatly expanded the teaching of French, further undermined the position of Berrichon.

It is, therefore, no longer possible to say that a Berrichon “patois” exists, but rather that a regional version of French does. Traces of Berrichon and its regional varieties remain today. Most Berrichons still remain very fond of regional words and expressions and use them often. For example, instead of the word pie (magpie), one often hears edjasse in the north and ajasse in the south of region.

WYMYSORYS

Etnolekt wilamowski, także wilamowicki, (nazwa własna wymysiöeryś) – etnolekt z grupy zachodniej języków germańskich, którym posługują się mieszkańcy Wilamowic koło Bielska-Białej. Na początku XXI wieku niemal wymarły, posługuje się nim prawdopodobnie około 20 osób, ale intensywnie promowany i nauczany w regionalnym środowisku.

Status etnolektu wilamowskiego jest kontrowersyjny, gdyż zgodnie z tradycyjną klasyfikacją wszystkich dialektów szeroko pojętego języka wysokoniemieckiego powinien być on uznany za dialekt języka niemieckiego. Niemniej samookreślenie użytkowników jako grupy odrębnej od Niemców i istnienie języka literackiego (a ściślej mówiąc – mikrojęzyka) pozwala na założenie, że etnolekt ten jest odrębnym językiem wysokoniemieckim, czasem uznawanym za anglo-fryzyjski, miały nań bowiem wpływ między innymi dialekty fryzyjskie – nie jest to jednak częsty pogląd.

Mieszkańcy Wilamowic są prawdopodobnie potomkami osadników holenderskich, niemieckich i szkockich, którzy przybyli do Polski w XIII wieku. Stąd też język wilamowicki pochodzi prawdopodobnie od XII-wiecznej wersji języka średnio-wysoko-niemieckiego. Wielowiekowy rozwój w izolacji oraz kontakty między osadnikami z różnych krajów sprawiły, że język wilamowicki oddalił się od niemieckiego. Zaobserwować można silne wpływy innych języków: dolnosaksońskiego, niderlandzkiego, fryzyjskiego, polskiego, angielskiego oraz szkockiego.

IXCATECO

Ixcatec, or Xwja, is a language spoken by the people of the Mexican village of Santa María Ixcatlan, in the northern part of the state of Oaxaca. The Ixcatec language belongs to the Popolocan branch of the Oto-manguean language family.

190 people reported speaking the language in the 2010 census, but according to the Consejo Nacional para la Cultura y las Artes, there were only 8 speakers of the language in 2008. The small number of current speakers is the result of a steady decline over the last 60 years, which can be attributed to anti-illiteracy campaigns by the Mexican government that discouraged the use of indigenous languages, migration from the area to the cities, and the small initial population of speakers of the language.

KARAIM

Język karaimski – język z kipczackiej grupy języków tureckich, którym posługują się Karaimi zamieszkujący Litwę (głównie miasta Troki i Wilno), Krym i Polskę.

Nie istnieje jednolita, ponaddialektalna norma języka karaimskiego, toteż osoba używająca tego języka posługuje się zawsze jednym z jego dialektów. Występujące na terytorium Ukrainy dwa z trzech wariantów dialektalnych języka karaimskiego, łucko-halicki oraz krymski, uznać należy obecnie za wymarłe bądź pozostające na granicy wymarcia, gdyż umiejętność posługiwania się nimi ograniczona jest do niewielkiej, najwyżej kilkunastoosobowej grupy osób w podeszłym wieku i nie są one przekazywane młodszym pokoleniom. Niemniej jednak w trakcie przeprowadzonego na Ukrainie w 2001 roku spisu powszechnego język karaimski podało jako swój język ojczysty 72 mieszkańców tego kraju.

Język karaimski przetrwał więc w zasadzie tylko w swym wariancie trockim (trocko-wileńskim). Osoby posiadające czynną znajomość tego dialektu zamieszkują obecnie w granicach Polski i Litwy. W trakcie badań przeprowadzonych w 2003 roku znajomość karaimskiego deklarowało 97 mieszkańców Litwy (w tym 28 osób zarówno w mowie, jak i piśmie) oraz 28 osób w Polsce (w tym 11 osób znało ten język zarówno w mowie, jak i w piśmie)

AINU

Język ajnuski (ajn. ainu itak) lub także język ajnoski – język o nieustalonej przynależności językowej, którym posługują się Ajnowie zamieszkujący japońską wyspę Hokkaido. Wykazuje pewne podobieństwo do języka niwchijskiego. Z tego względu niekiedy włączany bywa do grupy paleoazjatyckiej, które to pojęcie jednakże nie jest używane w znaczeniu językoznawczym, a jedynie etnologicznym. Do początku XX w. językiem ajnuskim posługiwali się także mieszkańcy Sachalinuoraz Wysp Kurylskich. Ostatni człowiek posługujący się tą mową na Sachalinie zmarł w 1994 roku.

Język jest krytycznie zagrożony wymarciem wraz z postępującą asymilacją Ajnów. Według danych z 2007 r., w Japonii używa go 10 osób, głównie starszych.

Badaniem języka Ajnów zajmował się m.in. polski badacz Bronisław Piłsudski, brat Józefa Piłsudskiego.

Znaczna część nazw miejscowych na Hokkaido i w regionie Kuryli, to zjaponizowane nazwy ajnoskie np. miasta: Sapporo, Shibetsu, Rausu, Wakkanai, Nemuro, rzeki: Shunbetsu, Tokotan, czy wyspy: Kunashiri, Shikotan. Nazwy zakończone na -nai i -betsu – to ajnoskie określenia rzeki: nai i pet. 

N||NG

Nǁng or Nǁŋǃke, commonly known by its primary dialect Nǀuu (Nǀhuki), is a moribund Tuu (Khoisan) language once spoken in South Africa. It is no longer spoken on a daily basis, as the speakers live in different villages. The dialect name ǂKhomani is used for the entire people by the South African government, but the descendents of ǂKhomani-dialect speakers now speak Khoekhoe. As of January 2013, only three speakers of Nǀuu and two of ǁ’Au remain.

Nǁng has one of the more complex sound inventories of the world’s languages. Most lexical words consist of a phonological foot with two moras(tone-bearing units). The first mora must start with a consonant (CV). The second mora may be a single vowel (V), a nasal consonant m or n (N), or one of a drastically reduced number of consonants plus a vowel (cV). That is, lexical roots, not counting sometimes lexicalized CV prefixes and suffixes, are typically CVcV, CVV, CVN, though there are also a few which are CV, as well as longer words of two phonological feet: CVCV, where the second C is not one of the reduced set of consonants but cannot be a click, CVCVN, CVVCV, CVNCV, CVVCVN, CVNCVN, CVcVCV, CVVCVcV. Grammatical words tend to be CV or V.

There are occasional exceptions to these patterns in ideophonic words such as /ɟùɾùkúɟúí-sí/ ‘Namaqua sandgrouse’ (CVcVCVCVV + suffix) and historically reduplicated words with clicks such as /ǁáḿǁàm̀/ ‘to talk’.

Like most languages in southern Africa, Nǁng has five vowel qualities. These may occur strident and nasalized. A word may have two adjacent vowels, which resemble a long vowel or diphthong.IMGP9328

The strident vowels are thought to have the phonation called harsh voice. They are strongly pharyngealized, and for some speakers involve low-frequency trilling that presumably involves the aryepiglottic fold. The four strident vowel qualities (there is no strident i) are rather different from the non-strident vowels, as is common when a vowel is pharyngealised.